Interview: 'Zorg voor zingeving bij jongeren begint bij echte ontmoeting'
In Limburg werken professionals, vrijwilligers en studenten samen aan één centrale vraag: hoe geef je zingeving een plek in het leven van jongeren die weinig levenszin ervaren? Binnen het leernetwerk ‘Zin d’r In’ is de afgelopen jaren een werkwijze ontwikkeld die nu voor het eerst uitgebreid is beschreven, beoordeeld, én voor iedereen beschikbaar is!
In dit interview spreken we met Petra Ritzen, projectleider; Hannie Hoefnagels, docent-onderzoeker en Wieke van Berlo, student Maastricht University.
“We wilden weten: speelt zingeving hier een rol?”
De start van ‘Zin d'r In’ ligt bij een confronterende realiteit: het hoge aantal suïcides onder jongeren. Hannie: “De aanleiding was heel concreet. We zagen die cijfers en vroegen ons af: speelt zingeving hier een rol? Dat was vanaf het begin een kennisvraag”. Die vraag werd niet alleen gevoeld, maar ook onderzocht. “Met het leernetwerk in de Kenniswerkplaats hebben we daar onderzoek naar gedaan,” zegt ze. “We dachten zelf al dat het zo was, maar het is ook belangrijk om dat te onderbouwen”. Zo ontstond een beweging waarin praktijk en onderzoek vanaf het begin met elkaar verweven waren.
Van praktijk naar beschreven werkwijze
Wat nu voorligt als ‘beschrijving van de werkwijze’, is eigenlijk iets wat in de praktijk al langer bestond. Petra: “We deden dit werk al jaren, het samen met jongeren zoeken naar zin. Maar toen we het gingen opschrijven, merkten we pas echt wat we eigenlijk doen”. Dat proces was niet vanzelfsprekend. Hannie: “We hebben daar echt mee geworsteld. Hoe beschrijf je beter wat we precies doen?”. Toch bracht juist dat beschrijven veel. “Je wordt gedwongen om keuzes te maken,” zegt Petra. “Wat is de kern? Wat doet er echt toe?”. De uitkomst is geen vaststaand protocol, maar een richtinggevend document dat anderen helpt om ermee aan de slag te gaan.
Spel als middel, niet als doel
Een belangrijk onderdeel van de werkwijze zijn spelvormen zoals een nieuw ontwikkelde variant van Alles op Tafel? Spelen met Positieve Gezondheid. Die worden ingezet om gesprekken op gang te brengen. Wieke, die als student betrokken was bij het project, speelde het spel zelf als deelnemer én als spelleider. “Wat mij opviel, is dat je zelf de regie houdt. Door de kaarten en beelden bepaal je hoe persoonlijk je het maakt”. Dat maakt het toegankelijk, ook in een groep die elkaar nog niet goed kent. “Je kunt het luchtig houden, maar het kan ook verdiepen. Dat ontstaat vanzelf.” Volgens de initiatiefnemers zit daar een belangrijk principe onder. Petra: “In de handleiding staat ook: je móet niets. Dat is essentieel.”
De rol van de begeleider: aanwezig zijn
De vraag wie zo’n spel begeleidt, blijkt minder eenduidig dan je misschien zou denken. Wieke: “De één wil juist iemand die hij of zij al kent en vertrouwt. De ander praat makkelijker met iemand die wat meer afstand heeft”. Dat vraagt flexibiliteit. Er is niet één profiel van de ideale begeleider. Hannie: “We kwamen erachter dat het niet in de eerste plaats gaat om kennis van zingeving. Het gaat erom dat je er bent, zonder oordeel”. Petra vult aan: “Present zijn. Aansluiten bij wat er gebeurt. Dat is eigenlijk de belangrijkste competentie”. Kennis kan helpen om verdieping te geven, maar is niet het vertrekpunt. “Het gaat niet om zenden,” zegt Hannie. “Maar om ruimte maken.”
Wat het opschrijven zichtbaar maakt
Het beschrijven van de werkwijze bracht ook nieuwe inzichten. Petra: “Je ziet ineens alle puzzelstukjes bij elkaar. Wie kan dit begeleiden? Wat is er nodig? Welke stappen zet je in een bijeenkomst?”. Hannie: “En ook: wat is onze visie eigenlijk? Daar word je scherper in.”
Tegelijkertijd bleef het zoeken naar de juiste vorm. “Het moet compact zijn, mensen moeten er snel iets uit kunnen halen.” De huidige beschrijving is daarmee geen eindpunt, maar een momentopname in een doorlopende ontwikkeling.
Samen leren met studenten en partners
Binnen het leernetwerk werd in 2022-2024 intensief samengewerkt met onderwijs en andere partners in de regio, zoals de universiteit, hogeschool en maatschappelijke organisaties. Studenten spelen daarin een belangrijke rol. Petra: “Zij brengen een frisse blik. En zij ervaren hoe het is om in de praktijk met zingeving bezig te zijn”. Voor studenten is dat waardevol. Wieke: “Je werkt aan iets waar echt iets mee gebeurt. Dat maakt het heel anders dan alleen theorie”. Die samenwerking is wederkerig. Hannie: “We leren van elkaar. Dat is ook de kracht van het leernetwerk”. Ook na het leernetwerk blijven we elkaar vinden.
Gericht op de lange termijn
Een belangrijk aandachtspunt is de duurzaamheid van dit soort initiatieven. Hannie: “Het hangt in de praktijk nog vaak op mensen die zich ervoor inzetten. Als die wegvallen, kan het ook verdwijnen”.
Daarom wordt er bewust gewerkt aan een bredere basis. Petra: “We denken na over hoe dit groter kan worden. Bijvoorbeeld door jongeren zelf meer regie te geven”. Het uiteindelijke doel is helder: “We willen onszelf overbodig maken”.
Wat deze werkwijze zichtbaar maakt
De beschrijving van de werkwijze van ‘Zin d’r In’ laat zien dat zingeving niet alleen iets is wat je overdraagt, maar ook iets wat ontstaat in ontmoeting. In spel, in gesprek, in aandacht. Of zoals Petra het zegt: “Het zit niet in de methode alleen. Het zit in hoe je met elkaar omgaat.”
Benieuwd naar de werkwijzebeschrijving? Bekijk ‘m hier:
Werkwijzebeschrijving: Zin d'r in - zingeving voor jonge mensen | Kennisplein Zingeving
Lees meer over het leernetwerk en ‘Zin d’r In’ op:
- Spel(l)en – samen spelen, samen veerkracht ontwikkelen ( Spel(l)en – samen spelen, samen veerkracht ontwikkelen | Kennisplein Zingeving)
- Artikel ‘Spelenderwijs op weg naar zin. Inspirerende ontmoetingen met jongeren over zin en leven’ (Spelenderwijs op weg naar zin. Inspirerende ontmoetingen met jongeren over zin en leven | Kennisplein Zingeving)
- Weerbaar voor veerkracht: 'De school als ‘stem’ in de ontwikkeling van veerkrachtige leerlingen' (Weerbaar voor veerkracht: 'De school als ‘stem’ in de ontwikkeling van veerkrachtige leerlingen' | Kennisplein Zingeving)
Zelf ook aan de slag met het beschrijven van een werkwijze:
