Tussen broodjes en bezieling - een kennislunch over zorg voor zingeving bij ZonMw
Terwijl er een broodje werd gegeten, stonden medewerkers van ZonMw stil bij een thema dat in zorg en beleid vaak voelbaar is, maar niet altijd expliciet wordt benoemd: wat mensen drijft, wat voor hen van betekenis is en hoe dat doorwerkt in hun werk.
Na een korte opening door Simone Schellekens richtte de aandacht zich op de sprekers Aliza Damsma, Wiki Dijkstra en Jorika Baarda.
Een hand als kompas
Aliza Damsma is verpleegkundige, verplegingswetenschapper en onderwijskundige en tevens lector Zorg en Zingeving op Hogeschool Viaa. Vanuit haar rollen nodigde ze de aanwezigen uit om zingeving op een verrassend eenvoudige manier te benaderen: via de hand. Geen ingewikkelde theorie, maar een speelse en tegelijk diepgaande oefening.
- De duim staat voor wat je drijft – waar je trots op bent en wat je in beweging zet.
- De wijsvinger wijst naar de richting: waar wil je naartoe? Dat heeft ook een diepere laag: wat is het dat jou richting geeft en wat gebeurt er als je uit koers wordt gebracht?
- De middelvinger geeft lucht aan datgene waar je je aan ergert, waar waarden onder druk staan, denk aan rechtvaardigheid, toegankelijkheid en kwaliteit van zorg.
- De ringvinger raakt aan de kern: waar blijf je trouw aan, wie ben je in relatie tot anderen?
- En de pink gaat over groei: wat wil je ontwikkelen, waar mag je nog in leren?
Een mooie manier om laagdrempelig het gesprek over zingeving aan te knopen, maar ook om bij jezelf te rade te gaan.
Zingeving als water in een viskom
Een terugkerend inzicht was dat zingeving zich lastig in één definitie laat vangen. Het werd niet gepresenteerd als een strak afgebakend concept, maar als iets wezenlijks. Niet vrijblijvend, maar fundamenteel. Een treffende vergelijking die Aliza maakte was: zingeving is als het water in een viskom. Onmisbaar voor leven, maar zo vanzelfsprekend dat je het gemakkelijk over het hoofd ziet.
Ook werd duidelijk dat zingeving al op veel plekken aanwezig is, ook als het niet expliciet zo wordt genoemd. In aandacht voor de mens achter de patiënt, in professionele waarden, in hoe mensen samenwerken en keuzes maken.
Van zorg voorbij het medische – naar zorg als geheel
Wiki Dijkstra is programmasecretaris bij ZonMw en geestelijk verzorger. Een opvatting over geestelijk verzorging is dat hun werk begint waar de medische zorg ophoudt, maar haar bijdrage liet zien dat zingeving breder speelt. Het is niet iets dat bij één discipline hoort. Iedere zorgverlener kan op zijn of haar eigen manier bijdragen.
Jorika Baarda (projectmanager van de Kenniswerkplaats) sloot hierbij aan met reflecties over hoe zingeving zichtbaar wordt in verschillende contexten en hoe bewustzijn daarvoor kan groeien in organisaties en teams.
Van ‘onderdeel’ naar ‘fundament’
Als rode draad door de lunch liep het idee dat zingeving geen extra pijler is, maar een basislaag. Zingeving is niet iets dat je erbij doet als er tijd over is, maar iets dat mede bepaalt wat goede zorg, goed samenwerken en goed beleid betekenen. De kennislunch liet zien dat zingeving een fundamentele dimensie is van zorg die domeinoverstijgend aandacht vraagt in onderzoek, beleid en praktijk. Aanwezigen kregen concrete handvatten om zingeving explicieter te verankeren in hun werk. Daarmee werd de stap gezet van bewust worden naar handelen: hoe zorgen we er samen voor dat zorg voor zingeving een plaats krijgt binnen zorg en beleid?
