Levenskunsttraining voor jongvolwassenen
Eind mei 2026 organiseerden we een webinar waarin de levenskunsttraining voor jongvolwassenen centraal stond: een groepsaanbod voor jongeren van ongeveer 18 tot 30 jaar, ontwikkeld door Frederike Boonzaaijer en Suzette van IJssel. Frederike werkt als POH-GGZ en Suzette als geestelijk verzorger in Utrecht. In het door ZonMw-gefinancierde project 'SamenZin' werkten zij mee aan samenwerkend leren over zingeving van Geestelijk Verzorgers en POH GGZ. Hieruit volgde onder andere deze training Levenskunst, vanuit groeiende urgentie om jongvolwassenen niet alleen individueel, maar juist ook in groepsverband ondersteuning te bieden bij vragen rond stress, zingeving, zelfbeeld en verbondenheid.
Tijdens het webinar namen Frederike en Suzette de webinardeelnemers stap voor stap mee in het ontstaan van de training, de opbouw van het programma en de lessen die zij onderweg leerden.
Het doel van het webinar: laten zien hoe de training levenskunst voor jongvolwassenen in de praktijk werkt. Ze vertelden hoe de training is ontstaan, welke thema’s centraal staan, hoe de bijeenkomsten zijn opgebouwd en wat de aanpak oplevert voor de jongeren die eraan meedoen. Ze bieden ook een train-de-trainer variant aan.
Hieronder hebben we de belangrijkste tips en tricks uit het webinar uitgewerkt.
Bekijk hier de introductie video over de Levenskunsttraining voor jongvolwassenen.
1. Begin bij herkenning en normalisatie
De eerste werkvorm die Frederike en Suzette toelichten én de deelnemers laten ervaren, is de oefening rond ‘waanzin en onzin in de samenleving’. De vraag die hierbij centraal staat: “Wat denken jullie dat jongvolwassenen zeggen als we vragen: wat vind jij nou waanzinnig in deze samenleving? Wat vind jij nou onzinnig? Waar verlies jij zin aan, gewoon in hoe deze samenleving, hoe deze wereld eruitziet?” Er worden thema’s genoemd als woningnood, prestatiedruk, sociale media, oorlog, klimaat en financiële stress. Door deze oefening gezamenlijk uit te voeren merken jongeren dat niet alles dat zwaar voelt iets is dat persoonlijk gedragen moet worden. Druk komt ook uit de wereld om hen heen.
2. Kies thema’s die echt leven bij jongvolwassenen
Op basis van diverse pilottrainingen zijn er thema's vastgesteld om de bijeenkomsten vorm te geven. In eerste zes bijeenkomsten van de training wordt gewerkt met zes vaste thema’s: kennismaking, zingeving, stress, gevoelens en behoeften, zelfbeeld en zelfcompassie, en waarden. Die opbouw is niet toevallig. Ze starten met veiligheid en verbinding, en bouwen van daaruit verder richting verdieping. Dat maakt de training herkenbaar, overzichtelijk en tegelijk verdiepend.
3. Laat het niet alleen bij praten
Frederike en Suzette lieten zien hoeveel de training draait om ervaren. Ze werken met werkvormen als een levenslijn, meditatie- en mindfulnessoefeningen, speeddategesprekken over zingeving en creatieve werkvormen met symbolen en voorwerpen. Dat maakt het voor jongvolwassenen makkelijker om te voelen, te verwoorden en te delen wat er speelt. Deze werkvormen helpen ook bij het volgende:
4. Zet kwaliteiten in het licht
Het werken met de levenslijn en symbolische voorwerpen helpt om jongvolwassenen terug te laten kijken op momenten in hun leven die belangrijk zijn. Hierbij onderzoeken ze welke kwaliteiten zij daarbij hebben ingezet. De boodschap daarachter is sterk: ons brein is vaak geneigd te focussen op wat niet goed gaat, terwijl het minstens zo belangrijk is om te zien wat er al wél is.
5. Maak stress concreet
Stress is een van de grote thema’s die bij jongvolwassenen speelt. Frederike vertelt dat zij in haar werk als POH-GGZ veel jongvolwassenen tegenkomt waar stress op de voorgrond speelt, terwijl daaronder vaak nog veel meer speelde. Er wordt in de training aandacht besteed aan het herkennen van stress in lichaam, gedachten en gedrag, en onderzoeken ze wat hun stressoren zijn en wat juist ontspanning of herstel brengt.
6. Geef taal aan gevoelens en behoeften
Suzette en Frederike benadrukten ook hoe belangrijk het is dat jongvolwassenen woorden leren geven aan wat ze voelen en nodig hebben. Dat klinkt eenvoudig, maar blijkt in de praktijk vaak lastig. Juist daarom bouwen zij dit onderwerp zorgvuldig op, zodat jongvolwassenen stap voor stap bewuster worden van hun gevoelens, coping en behoeften.
7. Veiligheid en commitment zijn geen bijzaak
Vooraf vullen jongeren een intakeformulier in en is er een kort digitaal kennismakingsgesprek. In de loop van de tijd zijn ze daarbij meer nadruk gaan leggen op commitment: als je meedoet, doe je niet alleen mee voor jezelf, maar ook voor de groep. Juist dat besef maakt de groepsdynamiek sterker.
8. Als begeleider mag je er ook zelf zijn
Een waardevol inzicht uit de evaluaties: het wordt gewaardeerd het als begeleiders ook iets van zichzelf laten zien. Wanneer Frederike en Suzette iets delen over hun eigen zoektocht of worstelingen, maakt dat de sfeer opener en gelijkwaardiger. Dat vraagt misschien wat moed, maar levert duidelijk iets op in vertrouwen en verbinding.
9. Herkenning is misschien wel de grootste winst
Misschien wel het belangrijkste dat in het webinar naar voren kwam: de kracht van groepswerk zit vaak in herkenning. Jongvolwassenen ontdekken dat ze niet de enigen zijn die worstelen met stress, onzekerheid of vragen rond zingeving. En precies daar ontstaat ruimte: voor opluchting, voor mildheid en voor echte verbinding.
Wat dit webinar vooral liet zien, is dat levenskunst geen vaag of zwaar begrip hoeft te zijn. Frederike en Suzette maken het juist concreet, invoelbaar en toepasbaar. Met een doordachte opbouw, veel ruimte voor oefening en een scherpe blik op wat jongvolwassenen vandaag nodig hebben, bieden zij een aanpak die zowel warm als praktisch is.
Benieuwd naar meer informatie? Of wil je deelnemen aan de train-de-trainer levenskunsttraining voor jongvolwassenen? Neem dan contact op met Frederike en Suzette via levenskunst@zininutrecht.nu.
