Huisarts of praktijkondersteuner, wat kun jij doen voor zingeving?

Tijdens dit webinar stond één centrale vraag centraal: wat betekent zingeving in de huisartspraktijk, en wat vraagt dat van professionals? In een tijd waarin veel mensen zoeken naar houvast, richting en betekenis, lieten Gaby Jacobs en Pieter Barnhoorn zien hoe zingeving zichtbaar wordt in zorg, samenleving en dagelijkse praktijk. 

Gaby Jacobs: zingeving begint waar vanzelfsprekendheid breekt 

Gaby Jacobs, hoogleraar Geestelijke Verzorging aan de Universiteit voor Humanistiek, schetste hoe zingeving steeds nadrukkelijker aandacht krijgt in de samenleving. Ze verbond dat aan grotere maatschappelijke ontwikkelingen zoals covid, oorlog, klimaatcrisis en het verdwijnen van vaste religieuze kaders. Daardoor is zingeving voor veel mensen minder vanzelfsprekend geworden en vaker iets waar zij zelf woorden voor moeten zoeken. 

Wat haar verhaal invoelbaar maakte, was dat zij liet zien wanneer zingeving zichtbaar wordt: juist op momenten dat het leven uit balans raakt. Bij verlies, ziekte, onzekerheid of morele spanning. Dan komen vragen naar boven als: hoe moet ik verder, waar hoor ik bij, wat is nog de moeite waard? 

Een voorbeeld van wat iemand in onderwijs, onderzoek of praktijk kan doen: 

Een professional die, net als Gaby Jacobs, werkt op het snijvlak van onderzoek, onderwijs en praktijk, kan zulke grote thema’s dichtbij brengen door mensen taal te geven voor wat ze ervaren. Bijvoorbeeld door in een training niet meteen te beginnen met protocollen, maar met de vraag: welke woorden gebruiken mensen zelf als hun leven ontregeld raakt? 

Wanneer een huisarts, praktijkondersteuner of docent leert luisteren naar uitspraken als “ik ben de richting kwijt” of “de grond zakt onder me weg”, ontstaat er ruimte om niet alleen naar klachten te kijken, maar ook naar de diepere levensvraag daaronder. Zo wordt theorie een manier om beter te begrijpen wat er bij iemand speelt. 

Pieter Barnhoorn: kijk niet alleen naar de klacht, maar naar het verhaal 

Pieter Barnhoorn, huisarts en docent, bracht het onderwerp vervolgens dichtbij de praktijk van de spreekkamer. Hij liet zien hoe gemakkelijk zingevingsvragen worden vertaald in medische of psychologische termen. Vermoeidheid, onrust of vastlopen krijgen al snel een label, terwijl er soms eerst iets anders gehoord wil worden: een verhaal, een verlies, een worsteling die niet direct in een diagnose past. 

Zijn pleidooi was om niet te snel in diagnose en oplossing te schieten, maar om te durven vertragen en door te vragen. Niet alleen: wat is er mis? maar ook: wat speelt er in iemands leven, wat staat er op het spel? 

Een voorbeeld van wat iemand in de huisartsenpraktijk kan doen:

Een huisarts of praktijkondersteuner kan in zo’n situatie het gesprek net iets anders openen. Stel: iemand komt binnen met slapeloosheid, hartkloppingen en vermoeidheid en vraagt om een doorverwijzing. Dan kun je zeggen: “Dat kunnen we zeker onderzoeken, maar ik wil eerst begrijpen wat er in uw leven gaande is.” 

In zo’n gesprek blijkt dan soms dat iemand niet alleen overbelast is, maar ook worstelt met verlies van richting, falen of het gevoel niet gezien te worden. Juist daar ontstaat een ander soort gesprek, minder technisch, meer menselijk en vaak ook een vorm van ondersteuning die beter aansluit. 

Geestelijke verzorging als belangrijke partner 

Beide sprekers benadrukten dat zorgprofessionals dit niet alleen hoeven te dragen. Geestelijk verzorgers kunnen van betekenis zijn bij levensvragen, verlies, kwetsbaarheid en morele spanningen. Zij werken niet primair probleemoplossend, maar vanuit aandacht, aanwezigheid en betekenisgeving. 

Wat het webinar concreet maakte, was dat samenwerking ook echt praktisch vorm kan krijgen. Denk aan samen oplopen, een patiënt warm overdragen, of als professional advies vragen wanneer je merkt dat je met iemand niet verder komt. 

Wat dit webinar sterk maakte, was de combinatie van een breder maatschappelijk perspectief en herkenbare situaties uit de praktijk. Gaby Jacobs gaf woorden aan wat er in de samenleving speelt; Pieter Barnhoorn liet zien hoe dat terugkomt in de spreekkamer. 

Samen maakten zij duidelijk dat zingeving geen extra laag is bovenop de zorg, maar vaak precies raakt aan wat onder klachten en vragen ligt. Juist daar, in dat gesprek, kan het verschil worden gemaakt.